حباب بازار بورس؛ روایتی آشنا و تکراری

حدود پنج سال پیش سرمایه گذاران بازارهای نوظهور از چشم انداز بازار سهام ایران به وجد آمده بودند. برداشته شدن تحریم ها پس از توافق هسته ای این بازار را برای سرمایه گذاران جذاب کرده بود زیرا قرار بر این بود که صادرات نفت که تنها منبع ارز خارجی ایران محسوب میشد افزایش و به تبع آن اوضاع اقتصادی کشور بهبود یابد. علاوه بر آن،‌ امید به وارد شدن ایران به لیست شاخص های جذاب برای سرمایه گذاران و جذب سرمایه گذاری خارجی نیز افزایش یافته بود.

اما اوضاع بر وفق مراد پیش نرفت و تنها 2 سال پس از آنکه تحریم ها در سال 2016 برداشته شدند،‌ مجددا توسط آمریکا علیه ایران اعمال گشتند و صادرات نفت با کاهش چشمگیری مواجه شد. با این حال بازار سهام رونق یافت اما بسیار دیرتر از آنچه انتظار می رفت و سرمایه گذاران خارجی هیچ نقشی در افزایش شاخص ایفا نکردند؛ افزایشی که بیشتر به حباب شباهت داشت تا رشد و موجب افزایش قابل توجه قیمت سهام شد.

چندی پیش حباب بورس ترکید و قیمت سهام از اوایل آگوست (اواسط مرداد) حدود 25٪ کاهش یافت و ارزش ارزهای احتیاطی نیز به میزان قابل توجهی افت کرد. یکی از دلایل منطقی برای خرید دیوانه وار سهام، اشتیاق ایرانیان به هج کردن (محافظت در برابر خرید) در برابر افت شدید ریال بود؛ زیرا که تحریم ها موجب افزایش چشمگیر ارزش دلار در برابر ریال شدند. نتیجه میگیریم که وقتی بازاری به جز بازار سهام برای سرمایه گذاری جذابیت ندارد، سرمایه گذاری در آن پایان خوشی نخواهد داشت. اما داستان بازار سهام ایران پیچیده تر از آن است.

اگر بخواهیم از ابتدای ماجرا به شرح ماوقع بپزدازیم،‌ داستان از افزایش وخامت وضعیت اقتصادی شروع می شود. کاهش صادرات نفت در کنار اعمال مجدد تحریم ها موجب افت 6 درصدی شاخص تولید ناخالص داخلی در سال گذشته شد. کاهش درآمد نفتی موجب آسیب مالی دولت و کاهش ارزش ریال شد. اما به قول یکی از سرمایه گذاران صندوق اروپایی آمتلون که در ایران سرمایه گذاری می کند،  اقتصاد ایران تنها به نفت وابسته نیست. بازار داخلی ایران حدود 83 میلیون نفر است که درست مانند ترکیه اکثر آن را قشر جوان تشکیل داده اند. طیف زیادی از صنایع مانند لوازم خانگی،‌ خودرو،‌ مراقبت شخصی و‌غذاهای آماده نیز در بازار ایران فعالیت دارند. تحریم ها نتوانسته اند به طور کامل معاملات تجاری را متوقف کنند. همسایه های ایران به ویژه عراق و افغانستان با کمبود مواد اولیه صنعتی مواجه اند و در نتیجه ناچار به واردات مقادیر زیادی از این مواد هستند. به نقل از رامین ربیعی از گروه مالی Turquoise Partners، کاهش ممتد ارزش ریال منجربه رشد سایر صنایع غیر نفتی نظیر صنایع پتروشیمی، فلزات، خدمات مهندسی و حتی شکلات و شیرینی شده است.

بازار سهام آینه تمام نمای این صنایع است. سهام صدها شرکت مختلف در صنایع مختلف وجود دارد. و از آنجایی که نفت یک تجارت دولتی است، این بازار به بهترین شیوه تنوع صنایع غیر نفتی را نشان می دهد. سال گذشته به لطف افزایش درآمد حاصل از صادرات، بازار بورس روند صعودی قدرتمندی را تجربه کرد و توجه سرمایه گذاران خرد و کلان را به خود جلب کرد و باور عمومی چنین شکل گرفت که ‌بازاری وجود دارد که همچون سپر دفاعی در برابر کاهش ارزش ریال عمل میکند؛ چنین نمایشی صحنه را برای ذوب شدن قیمت ها در سال جاری آماده ساخت.

ویروس کرونا ضربه مهلکی به اقتصاد جهانی بويژه اقتصاد ایران وارد کرد و ارز کمیاب تر شد. به نقل از «بن بست»  ریال از ژانویه  نیمی از ارزش خود در برابر دلار را از دست داد و بازار غیر رسمی ارز را مورد بررسی قرار داد. بانک مرکزی ایران، برای جلوگیری از آسیب های اقتصادی، بانک های ایران را مملو از نقدینگی کرد و میزان تورم 35٪ افزایش یافت و در نتیجه قیمت بسیاری از دارایی ها نظیر سهام رشد کردند. به طوری که دولت بخشی از درآمد خود را از طریق یک عرضه اولیه بزرگ در ماه آوریل بدست آورد. به گفته ربیعی، پس از این اقدام تعداد سرمایه گذاران فعال در بازار سرمایه از 700 هزار نفر به 5 میلیون نفر افزایش یافت.

این اتفاقات شمایی از اوضاع اقتصادی چین در سال 2015 را پیش رو ترسیم میکند:‌ ترس از کاهش ارزش ارز، اقتصاد ضعیف و سرمایه‌ای که به دلیل تشویق دولت در بازار بورس به دام افتاد و پایان خوشی نداشت. اکنون در بازار بورس تهران،‌ هدف از سرمایه گذاری تنها فرار از کاهش ارزش ریال نیست. به گفته ربیعی، پس از تحریم های آمریکا علاوه بر سهام شرکت ها ،نرخ ملک در تهران، سکه طلا و ماشین‌های دست دوم نیز افزایش یافتند و هرچه قیمت ها بالاتر رفت، مردم بیشتر برای احتکار آنها وسوسه شدند که این امر خود منجر به کمیابی این کالاهای ارزشمند در بازار خواهد شد.

به نقل از اسفندیار باتمانقلیچ،‌ یکی از کارشناسان پایگاه تحلیلی بورس و بازار، برای دولت ایران رونق بازار بورس یک راهکار نه چندان بد برای جذب نقدینگی مازاد بود. این حقیقت دارد که افرادی که در قیمت های بالا اقدام به خرید سهام کرده اند اکنون در سوگ 50٪ سرمایه از دست رفته خود هستند. اما درصد حباب بازار سرمایه در برابر حباب های قیمتی ملک، ماشین های دست دوم و ارز که منجر به افزایش هزینه های زندگی می شوند یک به صد است. برخی از کارشناسان خوش بین معتقدند همانگونه که چین این اتفاق را پشت سر گذاشت و شاخص بورسش اکنون در حال فتح قله جدیدی است، بازار بورس تهران نیز این دوره را پشت سرخواهد گذاشت.

 

 

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *